Luật Hóa chất số 69/2025/QH15 được Quốc hội ban hành năm 2025 đánh dấu một bước thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận quản lý hóa chất tại Việt Nam.
Bài viết dưới đây tổng hợp những nội dung thay đổi đáng lưu ý, giúp doanh nghiệp hiểu đúng, làm đúng và chủ động thích ứng với quy định mới.
1. Mở rộng phạm vi điều chỉnh – thay đổi cách tiếp cận quản lý hóa chất
Nếu như Luật Hóa chất năm 2007 chủ yếu tập trung vào an toàn trong hoạt động hóa chất, thì Luật Hóa chất 2025 mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung nhiều quy định mới:
- Phát triển ngành công nghiệp hóa chất;
- Chuyển đổi số và phát triển ngành công nghiệp hóa chất theo hướng bền vững;
- Quản lý hóa chất nguy hiểm trong sản phẩm, hàng hóa;
- Bảo đảm an ninh trong hoạt động hóa chất, bên cạnh yêu cầu an toàn truyền thống.
Cách tiếp cận mới cho thấy hóa chất không còn được quản lý riêng lẻ trong phạm vi kho chứa, mà được đặt trong mối liên hệ với an ninh xã hội, môi trường và quyền tiếp cận thông tin của cộng đồng.
2. Bổ sung nhiều khái niệm và loại hình hoạt động mới
Luật Hóa chất 2025 lần đầu tiên đưa vào luật một số khái niệm quan trọng:
An ninh hóa chất: là việc áp dụng các quy định nhằm ngăn chặn việc sở hữu bất hợp pháp hoặc sử dụng sai mục đích hóa chất để đe dọa xã hội.
Nguyên tắc hóa học xanh: Giới thiệu bộ nguyên tắc trong thiết kế, lựa chọn công nghệ nhằm giảm thiểu việc sử dụng và tạo ra hóa chất nguy hiểm.
Dịch vụ tồn trữ hóa chất: Xác định đây là hoạt động cho thuê cơ sở vật chất để tồn trữ hóa chất.
3. Quản lý chặt chẽ hơn hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất
3.1. Quy định rõ thời hạn giấy phép
So với Luật 2007, Luật 2025 quy định cụ thể thời hạn của các loại giấy phép tại Điều 10 (khoản 2) và Điều 11 (khoản 2):
- Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất, kinh doanh hóa chất: thời hạn 05 năm;
- Giấy phép sản xuất hóa chất cấm: thời hạn 12 tháng.
3.2. Phân cấp quản lý
Luật 2025 quy định rõ Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất, kinh doanh hóa chất có điều kiện.
4. Chuyển đổi số và minh bạch thông tin hóa chất
Luật Hóa chất 2025 điều 29 (khoản 2) và điều 26 nhấn mạnh việc chuyển đổi số toàn diện trong quản lý hóa chất thông qua:
- Xây dựng Cơ sở dữ liệu chuyên ngành hóa chất công khai, minh bạch và kết nối với hệ thống thông tin quốc gia.
Doanh nghiệp có trách nhiệm cập nhật đầy đủ, chính xác thông tin về hoạt động hóa chất của mình lên hệ thống điện tử (CIS). Một số thông tin quan trọng như tên thương mại, Phiếu an toàn hóa chất (SDS/MSDS), thông tin ứng phó sự cố không được bảo mật nhằm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của cộng đồng.
Đáng chú ý, Chương V bổ sung quy định mới yêu cầu tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu sản phẩm chứa hóa chất nguy hiểm phải xây dựng quy trình kiểm soát, công bố thông tin về hàm lượng hóa chất trên cơ sở dữ liệu chuyên ngành để người tiêu dùng có thể tra cứu.
5. Phòng ngừa và ứng phó sự cố hóa chất
Luật 2025 điều 41 phân loại sự cố hóa chất thành 03 cấp độ: cấp cơ sở, cấp tỉnh và cấp quốc gia, tương ứng với các phương án ứng phó khác nhau.
Một số điểm nổi bật:
- Quy định chặt chẽ hơn về khoảng cách an toàn đối với công trình hóa chất;
- Cơ sở hóa chất trong lĩnh vực dân sự thuộc danh mục phải lập Kế hoạch phòng ngừa sự cố có trách nhiệm tổ chức diễn tập định kỳ hằng năm.
6. Quản lý hóa chất đồng bộ trong toàn bộ vòng đời
Luật Hóa chất 2025 Chương V (Điều 31, 32) tăng cường quản lý hóa chất xuyên suốt từ:
- Sản xuất, kinh doanh;
- Xuất khẩu, nhập khẩu;
- Vận chuyển, tồn trữ, sử dụng;
- Xử lý chất thải từ hoạt động hóa chất.
Hóa chất được phân loại theo các danh mục như: hóa chất cấm, hóa chất cần kiểm soát đặc biệt, hóa chất có điều kiện và được quản lý với mức độ chặt chẽ tương ứng.
7. Những ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp
Luật Hóa chất 2025 tác động rõ rệt đến hoạt động của doanh nghiệp thông qua:
- Thủ tục hành chính có thời hạn, yêu cầu rà soát định kỳ;
- Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tồn trữ hóa chất phải đáp ứng điều kiện và được cấp giấy chứng nhận;
- Gia tăng chi phí tuân thủ như đánh giá rủi ro, xây dựng SDS, diễn tập ứng phó sự cố;
- Chế tài xử phạt nghiêm khắc hơn, với mức phạt hành chính, đình chỉ hoạt động và có thể truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.
8. Hóa chất xanh và an ninh hóa chất – định hướng dài hạn
Luật Hóa chất 2025 Điều 5, khoản 2.d khuyến khích doanh nghiệp áp dụng hóa chất xanh, sử dụng công nghệ thân thiện môi trường, giảm phát thải và chất thải nguy hại. Các doanh nghiệp đi theo hướng này có thể được hưởng các chính sách ưu đãi về thuế, phí và hỗ trợ trong xuất khẩu.
Song song đó, yêu cầu bảo đảm an ninh hóa chất buộc doanh nghiệp phải kiểm soát chặt chẽ việc lưu trữ, sử dụng và phòng ngừa nguy cơ lạm dụng hóa chất cho mục đích trái pháp luật.
Doanh nghiệp cần chủ động:
- Cập nhật kiến thức pháp luật;
- Chuẩn hóa hồ sơ, dữ liệu hóa chất;
- Đào tạo nhân sự chuyên trách;
- Chuyển đổi tư duy từ “an toàn hóa chất” sang quản lý và an ninh hóa chất trong toàn bộ vòng đời.
